İşletme sorumluluğu sözleşmesi: taraflar, EMO onayı ve belgeler

Orta gerilimden (OG) beslenen tesisiniz için dışarıdan bir mühendisle işletme sorumluluğu sözleşmesi yapacaksanız, bu yazı yönetmeliğin sözleşme hakkında söylediklerini bir araya getirir: sözleşmenin ne zaman gerektiği, tarafları, EMO'nun rolü, süre, gereken belgeler, kapsam ve sona erme. Yazı yalnız yönetmelikte yazanı aktarır. Başvuru biçimi ve kullanılan formlar gibi uygulama ayrıntılarını ilgili EMO biriminden öğrenmeniz gerekir.

Temel metin, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliğidir. Yönetmelik 1 kV'un üstündeki yüksek gerilim (YG) tesislerini kapsar (md. 2); OG tesisler bu kapsamdadır. Tesisin sahibi ya da kullanıcısı metinde işveren diye geçer (md. 5/e).

Sözleşme ne zaman gerekir?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'ne (EKAT) göre tüm yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu bir elektrik mühendisi olmalıdır (EKAT md. 60).

EMO yönetmeliğinde esas olan, işletme sorumluluğunun işletmede tam gün ve tam yıl esasına göre çalışan, belge sahibi bir mühendis tarafından üstlenilmesidir. İşletmede yeterli ya da bu niteliklere sahip mühendis yoksa hizmet, yılsonuna kadar geçerli serbest müşavir mühendis (SMM) belgesi ve YGTİS belgesi olan bir mühendis tarafından EMO onaylı sözleşmeyle üstlenilebilir (md. 6/b). Bu yazının konusu bu sözleşmedir.

Tesisin ortaklığında çoğunluk hissesine sahip olduğunu belgeleyen YGTİS belgeli bir mühendis de kendi tesisinin işletme sorumluluğunu, SMM olma şartı aranmadan, yine EMO onaylı sözleşmeyle üstlenebilir (md. 6).

Yeni bir tesiste yönetmelik, kuruluş aşaması tamamlandıktan sonra yürütülen geçici kabul çalışmalarıyla birlikte uygulanmaya başlar (md. 4).

Sözleşmenin tarafları

• İşveren: İşletmenin sahibi ve/veya kullanıcısı (md. 5/e).
• İşletme sorumlusu: EMO tarafından belgelendirilmiş, EMO üyesi elektrik yüksek mühendisi ya da elektrik mühendisi (md. 5/c, 5/h); elektrik elektronik mühendisi unvanlı EMO üyelerinin belgesi, EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin ilgili hükmü dikkate alınarak düzenlenir (md. 13/a-3). SMM olarak üstlenecekse yılsonuna kadar geçerli "Elektrik 1kV üstü ve 1kV altı tesisler SMM belgesi" ile YGTİS belgesine sahip olması gerekir (md. 6/b).

Yönetmelik sözleşmenin taraflarını ayrı bir maddede saymaz. Ancak sona erme hâllerinde sözleşmeyi hem SMM üyenin (md. 11/b) hem de işverenin (md. 11/d) feshedebileceğini söyler; yani sözleşme işveren ile işletme sorumlusu arasındadır.

Kamu ihaleleri ve ulusal ölçekte faaliyet gösteren kuruluşlar: Kamu kuruluşlarının farklı illerdeki tesisleri için yaptığı işletme sorumluluğu ihalelerini ya da ulusal ölçekte faaliyet gösteren tüzel kişilerin aynı kapsamdaki görevlendirme sözleşmelerini "Yüklenici" olarak bir mühendislik firması üstlenebilir. Bunun için firmanın EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 8, 9 ve 10. maddelerindeki koşulları taşıması (İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği'nin ifadesiyle (md. 6): "hizmet alımının içeriğinde yalnızca işletme sorumluluğu olmayan durumlarda bu koşul aranmaz") ve hizmet sözleşmelerini ibraz etmesi gerekir. Firma, ilgili şube yönetim kurulunun onayıyla, tesisin bulunduğu ilde faaliyet gösteren belge sahibi bir mühendisle "Alt Yüklenici" olarak sözleşme yapar. "Ana İşveren" ile "Yüklenici", işverenin yükümlü olduğu konulardan müştereken ve müteselsilen sorumludur (md. 6).

EMO'nun rolü: onay, sınırlar, sicil, bedel

• Onay: Sözleşme EMO onaylıdır (md. 6/b).
• İl sınırı: İşletme sorumluluğu hizmetinin il sınırları bazında yapılması asıldır. Şube sınırları içinde kalmak kaydıyla, şube yönetim kurulunun onayıyla, mühendisin faaliyet gösterdiği ile komşu illerde de üstlenilebilir (md. 6).
• Sınırlar: Bir mühendisin üstlendiği YG tesisi sayısı ya da toplam gücü, EMO Yönetim Kurulu'nun belirlediği sınırı geçemez (md. 6). Bu sınır için yönetmeliğin koyduğu üst sınır 30 adet ve 30 MVA'dır (md. 9/b).
• Sicil: İşletme sorumlularının sicilleri, işletme sorumlusuna ve işletmeye ait formlar üzerinde ilgili EMO birimlerince tutulur (md. 9/ç).
• Bedel: EMO Yönetim Kurulu, belge ve SMM hizmetlerine ilişkin işletme sorumluluğu hizmet bedellerini her yıl belirleyip yayınlar (md. 9/c). Resmî kurum ve kuruluşların ihaleli hizmetlerinde ihale bedeli üzerinden işlem yapılır (md. 6).

Bildirimler

İşveren, işletme sorumlusu değişikliklerini enerji sağlayan kuruluşa ve EMO'ya bildirir (md. 8/a). "Enerji sağlayan kuruluş", işletmenin enerji aldığı kurum, kuruluş ya da görevli şirkettir (md. 5/j).

Süre ve yenileme

Yönetmelik sözleşmenin süresini belirlemez. Süreyle ilgili söyledikleri mühendisin belgelerine bağlıdır:

• SMM belgesi yılsonuna kadar geçerlidir (md. 6/b, 13/a-1).
• EMO, YGTİS belgesinin yenilenip yenilenmeyeceğine her yıl karar verir. Bu kararda işletme sorumlusunun düzenlediği raporlara, yıl içinde katıldığı meslek içi eğitim kurslarına ve mühendislik etik kurallarına uyup uymadığına bakar (md. 9/e).
• İşletme sorumlusu belge alma koşullarını yitirirse işletme sorumluluğu sona erer (md. 11/e). Bu durumda EMO işvereni ve enerji sağlayan kuruluşu yazılı olarak bilgilendirir; işveren yeni işletme sorumlusunu belirleyip EMO'ya ve enerji sağlayan kuruluşa bildirir (md. 11).

Gereken belgeler

Yönetmelikte adı geçen belgeler:

Yönetmelik, sözleşme için tesis sahibinden istenecek belgeleri ayrıca saymaz. Bunları ilgili EMO biriminden öğrenmeniz gerekir.

Hizmet başlayınca oluşan belgeler

• İlk denetim raporu: İşletme sorumlusu görevi üstlendikten sonra mevcut YG tesislerini denetler, kusur ve eksikleri işverene rapor eder (md. 7/b).
• Tek hat şeması: YG hücrelerinin bulunduğu bölüme asılır (md. 7/ç).
• Manevra yönergeleri: İşletme personeline imza karşılığında verilir ve bir levhaya yazılarak YG hücrelerinin bulunduğu bölüme ayrıca asılır (md. 7/d).
• Yazılı bildirim: Müdahale gerektiren bir tespitte işverene yazılı bildirilir (md. 7/i).
• Dönemsel rapor: İşletme sorumlusu, gerek gördüğünde ya da en fazla dört ayda bir rapor düzenler; rapor enerji sağlayan kuruluşa, işverene ve ilgili EMO birimine verilir (md. 7/l).

Hizmeti SMM üstlenmişse YG tesisi en az ayda bir denetlenir (md. 7).

Sözleşmede kapsamı netleştirin

• Sınır: Yönetmelikteki "işletme", 1 kV'un üzerindeki enerji alınan nokta ile AG ana şaltere kadar olan bölümlerdir; AG ana şalter dahil değildir (md. 5/d).
• Ortak kullanılan tesisler: İşletme sorumlusu, işverene ait YG tesislerinin işletme sorumluluğunu üstlenir; üçüncü şahıslarla ortak kullanılan YG tesisleri bunun dışındadır (md. 7/a).
• Kompanzasyon ve tüketim izleme: Özel görevler ve sözleşmeler dışında, enerji tüketiminin izlenmesi ve kompanzasyon tesisinin sağlıklı çalışıp çalışmadığının denetlenmesi sorumluluk kapsamında değildir (md. 7). Bu işler isteniyorsa sözleşmede ayrıca yazılması gerekir.

İşletme sorumlusunun görevlerinin tam listesi ve işverenin yükümlülükleri için İşletme sorumlusunun görevleri ve tesis sahibinin yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.

Sona erme ve geçici devir

İşletme sorumluluğu şu hâllerde sona erer ve durum EMO'ya bildirilir (md. 11):

• işletme sorumlusu mühendisin çalıştığı işletmeden ayrılması ya da görev değişikliği,
• SMM üyenin sözleşmeyi feshetmesi,
• işletme sorumlusuna EMO'ca geçici ya da sürekli meslekten men cezası verilmesi,
• sağlık, askerlik ve benzeri nedenlerle sorumluluğu yerine getirecek koşulların kaybedilmesi,
• işverenin sözleşmeyi feshetmesi,
• işletme sorumlusunun belge alma koşullarını yitirmesi.

İşletme faaliyetini sürdürüyorsa işveren hemen yeni bir işletme sorumlusu belirler ve enerji sağlayan kuruluşa ve EMO'ya bildirir (md. 11).

Geçici devir: İşletme sorumlusu, sağlık, askerlik görevi, yurt dışı seyahati gibi geçerli ve zorunlu nedenlerle sorumluluğunu geçici bir süre başka bir belge sahibi mühendise devredebilir. Bunun için talebin ve yeni sorumlunun işverence kabul edilmesi ve devir protokolünün EMO tarafından onaylanması gerekir (md. 10).

Sık sorulan sorular

İşletme sorumlusu başka bir ilde faaliyet gösteriyor; olur mu?

Hizmetin il sınırları bazında yapılması asıldır. Şube sınırları içinde, şube yönetim kurulunun onayıyla, mühendisin faaliyet gösterdiği ile komşu illerde de üstlenilebilir (md. 6).

Sözleşmeyi bitirmek istiyorum. Ne yapmalıyım?

İşveren sözleşmeyi feshedebilir; bu bir sona erme hâlidir ve EMO'ya bildirilir (md. 11/d). İşletme faaliyetini sürdürüyorsa hemen yeni bir işletme sorumlusu belirleyip enerji sağlayan kuruluşa ve EMO'ya bildirmeniz gerekir (md. 11).