OG tesislerde işletme sorumluluğu nedir, kimler için gerekir?

Dağıtım şebekesinden orta gerilimle (OG) beslenen bir tesisiniz varsa, örneğin trafo merkezi size ait bir fabrika, site ya da iş merkezi yönetiyorsanız, tesisin OG bölümü için bir işletme sorumlusu belirlemek sizin işinizdir. Bu yazıda OG'nin mevzuattaki karşılığını, işletme sorumluluğunun neyi kapsadığını, dayanağını, kimlerin üstlenebileceğini ve 01.03.2026'da yürürlüğe giren Fen Adamları Yönetmeliği'nin neyi düzenlediğini bulacaksınız. İşletme sorumlusunun görevleri ile tesis sahibinin yükümlülükleri ayrı bir yazının konusudur.

OG ne demek, mevzuatta hangi adla geçer?

Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği OG'yi, etkin şiddeti 1000 voltun üstünden 36 kV'a kadar (36 kV dahil) olan gerilim seviyesi olarak tanımlar (md. 3/1-cc).

İşletme sorumluluğunu düzenleyen metinler ise "orta gerilim" yerine yüksek gerilim (YG) der:

• Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (EKAT), etkin değeri 1000 volt ya da altında olan fazlar arası gerilimi alçak gerilim, 1000 voltun üstünde olanı yüksek gerilim sayar (md. 4/a-2 ve 4/a-3).
• EMO'nun işletme sorumluluğu yönetmeliği "1 kV'un üstündeki yüksek gerilim (YG) tesisleri"ni kapsar (md. 2).

Yani OG tesisiniz, bu metinlerin dilinde bir YG tesisidir. Aşağıda yönetmelikten aktarırken "YG" ifadesini koruyoruz.

İşletme sorumluluğu nedir?

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği işletme sorumluluğunu şu hizmetler olarak tanımlar (md. 5/g):

• işletmede güvenlik önlemlerinin alınması,
• ortaya çıkan arızalarda yapılacak müdahalelere nezaret edilmesi ve gerekli manevraların yapılması,
• sorumluluklarla ilgili konularda işverene rapor verilmesi,
• gerekli test ve bakımların yaptırılması,
• gerekli iş güvenliği malzemelerinin tesiste bulundurulmasının sağlanması.

Hangi bölümü kapsar? Yönetmelikteki "işletme", anma değeri 1 kV'un üzerindeki enerji alınan nokta ile alçak gerilim (AG) ana şaltere kadar olan bölümlerdir; AG ana şalter bu tanıma dahil değildir (md. 5/d).

Ne zaman başlar, ne zaman biter? Yönetmelik, tesisin kuruluş aşaması tamamlandıktan sonra yürütülen geçici kabul çalışmalarıyla başlayarak tesisin gerilim altında bulunduğu süre boyunca uygulanır (md. 4).

Dayanak: neden bir işletme sorumlusu gerekir?

EKAT'ın 60. maddesi şöyle başlar: "Tüm yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu elektrik mühendisi olmalıdır." Aynı madde, 154 kV ve daha büyük tesislerde (uzaktan kumanda edilen trafo merkezleri hariç) işletme sorumlusu olarak en az bir elektrik mühendisi bulundurulmasını ister.

EKAT bu mühendisin iş güvenliği bakımından sorumluluğunu da çizer: tesiste uyulacak iş güvenliği yöntemlerini tespit etmek, emniyetli işletme için kuralları belirlemek, gerekli araç gereçleri tespit etmek ve kurallara uyulup uyulmadığını denetlemek (md. 60).

EMO yönetmeliği ise işletme sorumlusu elektrik mühendisinin görev, yetki ve çalışma yöntemlerini düzenler (md. 1); kapsamını EKAT hükümleri çerçevesinde tanımlar (md. 2).

Kimler üstlenebilir?

EMO yönetmeliğine göre:

• Unvan: İşletme sorumlusu, EMO tarafından belgelendirilmiş elektrik yüksek mühendisi ya da elektrik mühendisidir (md. 5/h). Belge için lisans diplomasındaki unvanın elektrik yüksek mühendisi ya da elektrik mühendisi olması gerekir; elektrik elektronik mühendisi unvanlı üyelerin belgesi, EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin ilgili hükmü dikkate alınarak düzenlenir (md. 13/a-3).
• Belge: Mühendisin EMO'nun verdiği YGTİS belgesine (YG tesislerinde işletme sorumluluğu yetkilendirme belgesi) sahip olması gerekir (md. 5/i, md. 6/a).
• Çalışma biçimi (md. 6/b):
  • Esas olan, işletmede tam gün ve tam yıl esasına göre çalışan belge sahibi bir mühendistir.
  • İşletmede yeterli ya da bu niteliklere sahip mühendis yoksa hizmet, yılsonuna kadar geçerli "Elektrik 1kV üstü ve 1kV altı tesisler SMM belgesi" ile YGTİS belgesi olan bir mühendis tarafından EMO onaylı sözleşmeyle üstlenilebilir.
• Tesis sahibi mühendis: Ortaklığın çoğunluk hissesine sahip olduğunu belgeleyen YGTİS belgeli mühendis, kendi tesisinin işletme sorumluluğunu SMM şartı aranmadan, EMO onaylı sözleşmeyle üstlenebilir (md. 6).
• Sınırlar: Bir mühendisin üstlendiği YG tesisi sayısı ya da toplam gücü, EMO Yönetim Kurulu'nun belirlediği sınırı geçemez (md. 6); yönetmelik bu sınır için üst sınırı 30 adet ve 30 MVA olarak koyar (md. 9/b). Üzerinde başka işletme sorumluluğu olmayan mühendis için tek aboneli tesislerde güç sınırı aranmaz (md. 6). Hizmetin il sınırları bazında yapılması asıldır (md. 6).

20.01.2026 tarihli Fen Adamları Yönetmeliği (yürürlük 01.03.2026)

20.01.2026 tarihli ve 33143 sayılı Resmî Gazete'de "Elektrik ile İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik" yayımlandı. Bu bir değişiklik yönetmeliği değil, baştan yazılmış bir yönetmeliktir: 11.11.1989 tarihli yönetmeliği yürürlükten kaldırır (md. 8) ve 01.03.2026'da yürürlüğe girmiştir (md. 9).

20.01.2026 tarihli yönetmelik, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında (md. 1) fen adamlarının yetkisini elektrik iç tesis işleri üzerinden, hesaplanan kurulu güce göre belirler (md. 5):

Tablodaki sınırlar şu iki hükümle birlikte okunur:

• Yapım işlerinde koşul: Fen adamları, denetime yönelik fenni mesuliyeti elektrik ya da elektrik ve elektronik mühendislerince, veya yapı denetim kuruluşunun denetçi elektrik ya da elektrik ve elektronik mühendislerince yürütülen elektrik iç tesis işlerinin yapımını üstlenebilir (md. 5/1).
• Yetki sınırı bütün yapıya göre: Elektrik iç tesis işi, kurulu güç hesabına esas projenin bütününü kapsar; yetki sınırı, yapının ya da yapı grubunun bütünü dikkate alınarak belirlenir (md. 5/5).

Ustalık ya da mesleki yeterlilik belgesiyle teknisyen grubunda sayılanlardan lise mezunu olmayanlar proje hizmeti veremez (md. 5/2). Fen adamları ayrıca kendi yaptıkları tesislerin bağlantı ve kabulü için gerekli işleri yürütebilir (md. 5/3).

1989 yönetmeliğinin 11.11.1989 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan metninde, fen adamı gruplarının yetkileri arasında "İşletme ve bakım işleri" başlıklı bir bent yer alır (md. 4); 03.02.1990 tarihli değişiklik yalnız (a) bentlerini değiştirmiş, bu bentlere dokunmamıştır. 1989 yönetmeliğinin 1990'dan sonraki hâlini bu yazı için incelemedik.

20.01.2026 tarihli yönetmelikte işletme ya da bakım konusunda bir hüküm yoktur. 1989 yönetmeliğinin yürürlükten kalkmasının fen adamlarının işletme ve bakım işlerine etkisini düzenleyen bir hüküm de incelediğimiz metinlerde yer almıyor.

Anadolu Yakası (AYEDAŞ), Başkent ve Toroslar elektrik dağıtım şirketlerinin Yeni Bağlantı Takım Yöneticiliği, 25.02.2026 tarihli duyurusunda 01.03.2026'dan itibaren yapılacak başvurularda 20.01.2026 tarihli yönetmelikteki güç sınırlarının sistemlerinde uygulanacağını bildirdi.

OG işletme sorumlusunun kim olabileceği, yukarıda anlatılan EMO yönetmeliğinde tanımlıdır (md. 5/h, md. 6/a).

Sık sorulan sorular

Elektrik teknikeri OG tesiste işletme sorumlusu olabilir mi?

EMO yönetmeliği işletme sorumlusunu "EMO tarafından belgelendirilmiş … elektrik yüksek mühendisi ya da elektrik mühendisi" olarak tanımlar (md. 5/h); YGTİS belgesi için de lisans diplomasındaki unvanın elektrik yüksek mühendisi ya da elektrik mühendisi olması gerekir; elektrik elektronik mühendisi unvanlı EMO üyelerinin belgesi ise EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin ilgili hükmü dikkate alınarak düzenlenir (md. 13/a-3 ve sonraki fıkra). EKAT md. 60'ın üçüncü fıkrası ise başka bir konuyu düzenler: yüksek gerilim altında çalışma yapabilecek kişileri. Bunlar elektrik mühendisleri ile EKAT Belgesine sahip elektrikle ilgili fen adamlarıdır.

Tesisin sahibi benim ve elektrik mühendisiyim. Kendi tesisimin işletme sorumluluğunu üstlenebilir miyim?

Ortaklığın çoğunluk hissesine sahip olduğunuzu belgelerseniz ve YGTİS belgeniz varsa, SMM olma şartı aranmadan, EMO onaylı sözleşmeyle üstlenebilirsiniz (md. 6).

İşletme sorumluluğu AG panolarını da kapsar mı?

Yönetmelikteki işletme tanımı, 1 kV üzerindeki enerji alınan noktadan AG ana şaltere kadar olan bölümdür ve AG ana şalter hariçtir (md. 5/d).

İşletme sorumlusu ayrılırsa ne olur?

İşletme sorumluluğunun sona erdiği hâller yönetmelikte sayılır. İşletme faaliyetini sürdürüyorsa işveren hemen yeni bir işletme sorumlusu belirleyip enerji sağlayan kuruluşa ve EMO'ya bildirir (md. 11).